📘 БІЛІМДІ БЕКІТУ ТАПСЫРМАЛАРЫ
2.3. Физиологиялық процестер
Оларды зерттеу тәсілдері
1. АУДИО ТАПСЫРМА
Аудионы тыңдаңыз:
Аудионы мұқият тыңдап, келесі сұрақтарға ғылыми тұрғыда жауап беріңіз:
🧠 Орындау нұсқаулығы
- «фотосинтез», «флуоресценция», «су потенциалы», «стресс физиологиясы» терминдерін қолданыңыз
- әр әдістің қызметін нақты түсіндіріңіз
- себеп-салдар байланысын көрсетіңіз
💡 Кеңес
Аудионы тыңдау кезінде келесі ұғымдарға назар аударыңыз: «газ алмасу», «фотожүйе II», «транспирация», «су потенциалы», «стресс реакция».
❓ Өзін-өзі тексеру
2. QR-КОД ИНТЕРАКТИВ
Төмендегі тұжырымдарды мұқият оқып, олардың дұрыстығын анықтаңыз. Әр жауапты таңдағаннан кейін неліктен солай екенін түсіндіруге дайын болыңыз.
📝 Орындау нұсқаулығы
- QR-кодты сканерлеңіз
- Онлайн тестті орындаңыз
- Әр жауаптан кейін қысқаша түсініктеме беріңіз
- Қате жауаптарды талдаңыз
📚 Қосымша талап
- неге дұрыс немесе бұрыс екенін 1 сөйлеммен түсіндіріңіз
- ғылыми терминдерді қолданыңыз
3. КЕЙС ТАПСЫРМАЛАР (ЖАҒДАЯТТЫҚ ТАЛДАУ)
Әр жағдаятты мұқият оқып, қандай физиологиялық мәселе екенін, оны қандай әдіспен зерттеу керектігін және неліктен сол әдісті таңдағаныңызды жазыңыз.
Алмұрт бағының бір бөлігінде ағаштардың жапырақтары солып, түсі ашық жасылдан сарғыш реңкке ауысқан. Өсу қарқыны баяулаған, жаңа өркендер әлсіз дамуда. Жемістердің саны азайып, олардың өлшемі де кішірейген. Ауа температурасы соңғы апталарда жоғары болған және жауын-шашын мөлшері төмендеген. Топырақтың ылғалдылығы жеткіліксіз екені байқалады. Сонымен қатар күндізгі уақытта жапырақтар салбырап тұрады, ал кешке аздап қалпына келеді. Бұл жағдай барлық ағаштарда бірдей емес, кейбір сорттарда айқын көрінеді.
Зерттеу учаскесінде алмұрт ағаштары қалыпты өсіп тұрғанымен, жемістердің дәм сапасы күткендегіден төмен болып шықты. Қант мөлшері аз, ал қышқылдық деңгейі жоғары. Жапырақтардың сыртқы көрінісі қалыпты, бірақ өнімнің сапасы тұрақсыз. Күн сәулесінің түсу деңгейі әртүрлі учаскелерде өзгеше, кейбір ағаштар көлеңкеде орналасқан. Сонымен қатар тыңайтқыш енгізу режимі біркелкі сақталмаған. Бұл жағдай бір сорт ішінде де байқалады.
Алмұрт ағаштарының бір бөлігінде фотосинтез қарқындылығы төмен екені анықталды. Жапырақтардың түсі қою жасыл, бірақ өсімдік өнімділігі жоғары емес. Флуоресценция көрсеткіштері (Fv/Fm) төмен мән көрсетуде. Ағаштар жоғары температура мен құрғақ жел әсерінде орналасқан. Сонымен қатар күндізгі жарық қарқындылығы өте жоғары. Жапырақтарда күйік белгілері байқалады.
Бақтағы алмұрт ағаштарының гүлдену кезеңі әртүрлі уақытта басталды. Бір бөлігінде гүлдену ерте жүрсе, екінші бөлігінде кеш байқалды. Нәтижесінде тозаңдану тиімділігі төмендеп, өнім мөлшері азайды. Ауа температурасы көктемде тұрақсыз болған, кейде күрт төмендеген. Сонымен қатар топырақ жағдайы да біркелкі емес. Бұл айырмашылықтар бір сорт ішінде де байқалады.
Алмұрт ағаштарының жапырақтары қалыпты болғанымен, жалпы биомасса жинақталуы төмен. Өсу қарқыны баяу, өркендердің ұзындығы қысқа. Жеміс қалыптасуы да әлсіз жүруде. Өлшеулер нәтижесінде RGR көрсеткіші төмен екені анықталды. Сонымен қатар жапырақ ауданы да аз. Бұл жағдай ұзақ уақыт бойы байқалып келеді.
Алмұрт ағаштарының бір бөлігінде су тапшылығы белгілері байқалмайды, бірақ өнімділік төмен. Транспирация деңгейі жоғары, бірақ фотосинтез қарқындылығы орташа деңгейде. Устьица ашық күйде ұзақ уақыт сақталады. Бұл жағдай су ресурстары жеткілікті болған жағдайда да байқалады. Кейбір ағаштарда судың тиімсіз пайдаланылуы байқалады.
Зерттеу барысында кейбір алмұрт сорттары құрғақшылық жағдайында жақсы өнім көрсетсе, басқалары өнімділігін күрт төмендетті. Бірінші топтағы сорттарда жапырақтар қалың, су жоғалту аз, ал екінші топта жапырақтар жұқа және тез солады. Сонымен қатар антиоксиданттық жүйе белсенділігі әртүрлі деңгейде анықталды. Бұл айырмашылықтар генотипке байланысты болуы мүмкін.