Мазмұнына қайту

Глоссарий

Селекция және биотехнология терминдерінің қысқаша сөздігі

А

Агротехника

Өсімдіктерді өсіру, күту және өнім алу үшін қолданылатын ғылыми негізделген әдістер жүйесі.

Адаптация

Өсімдіктің қоршаған орта жағдайларына бейімделу қабілеті.

Анализ

Зерттелетін объектіні құрамдас бөліктерге бөліп, ғылыми тұрғыда қарастыру әдісі.

Апробация

Егістікте өсімдіктерді көзбен бақылау арқылы сорт тазалығын тексеру әдісі.

Ассимиляция

Фотосинтез нәтижесінде органикалық заттардың түзілу процесі.

Ауруларға төзімділік

Өсімдіктің патогендерге қарсы тұру қабілеті.

Ә

Әдіс

Ғылыми зерттеу немесе практикалық әрекет жүргізу тәсілі.

Әдістеме

Белгілі бір мақсатқа жетуге арналған әдістер жүйесі.

Әртүрлілік

Генетикалық немесе фенотиптік айырмашылықтардың жиынтығы.

Б

Бағалау

Объектінің сапалық және сандық көрсеткіштерін анықтау процесі.

Биологиялық ерекшелік

Организмнің табиғи қасиеттері мен сипаттамалары.

Биохимиялық көрсеткіш

Өсімдіктің химиялық құрамын сипаттайтын параметр.

Будандастыру

Әртүрлі генотиптерді шағылыстыру арқылы жаңа комбинация алу әдісі.

В

Вегетация

Өсімдіктің өсу және даму кезең.

Г

Ген

Тұқым қуалайтын ақпараттың негізгі бірлігі.

Генетика

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін ғылым.

Генетикалық өзгергіштік

Генотип деңгейінде болатын өзгерістер.

Генотип

Организмнің барлық гендерінің жиынтығы.

Ғ

Ғылыми әдіс

Объективті білім алуға бағытталған зерттеу тәсілі.

Д

Дәм

Өнімнің органолептикалық қасиеті (тәттілік, қышқылдық, аромат).

Дерек

Зерттеу барысында алынған ақпарат.

Доминанттылық

Бір геннің екінші генге қарағанда басым көрінуі.

Е

Егіс

Ауылшаруашылық дақылдары өсірілетін алқап.

Ерекшелік

Объектіні сипаттайтын айрықша белгі.

Ж

Жапырақ

Фотосинтез жүретін негізгі өсімдік органы.

Жасуша

Тірі организмнің құрылымдық бірлігі.

Жеміс

Өсімдіктің тұқым түзетін генеративті органы.

Жеміс сапасы

Дәм, құрылым, химиялық құраммен анықталатын көрсеткіш.

Жеміс құрылымы

Жеміс ұлпасының тығыздығы мен морфологиясы.

З

Зерттеу

Жаңа білім алу мақсатында жүргізілетін ғылыми процесс.

Зерттеу әдісі

Зерттеу жүргізу тәсілі.

К

Климат

Белгілі бір аймақтың ұзақ мерзімді ауа райы жағдайлары.

Клондық іріктеу

Вегетативті көбейетін өсімдіктерді таңдау әдісі.

Көрсеткіш

Бағалау үшін қолданылатын параметр.

Қ

Қоршаған орта

Өсімдікке әсер ететін сыртқы факторлар жиынтығы.

Құрғақшылық

Су тапшылығымен сипатталатын экологиялық фактор.

Құндылық

Өнімнің шаруашылық немесе тағамдық маңызы.

Құрылым

Өсімдік немесе жеміс ұлпасының ішкі құрылысы.

Қышқылдық

Өнімдегі органикалық қышқылдардың мөлшері.

Л

Лабораториялық талдау

Зертханалық жағдайда жүргізілетін ғылыми зерттеу әдісі.

М

Модель

Зерттелетін объектінің қарапайымдалған бейнесі.

Модификациялық өзгергіштік

Орта әсерінен болатын, тұқым қуаламайтын өзгеріс.

Морфология

Организмнің сыртқы құрылысын зерттейтін ғылым.

Н

Нәтиже

Зерттеу барысында алынған қорытынды дерек.

О

Орта

Өсімдік тіршілік ететін жағдайлар жиынтығы.

Ө

Өнім

Өсімдіктен алынатын шаруашылық нәтиже.

Өнімділік

Белгілі бір аумақтан алынатын өнім мөлшері.

Өзгергіштік

Организм белгілерінің өзгеру қабілет.

П

Параметр

Белгілі бір құбылысты сипаттайтын өлшем.

Полигенді белгі

Бірнеше геннің әсерімен қалыптасатын белгі.

Р

Рекомбинация

Гендердің жаңа комбинацияларға қайта құрылуы.

С

Сапа

Өнімнің тұтынушылық және биологиялық қасиеттері.

Сақталғыштық

Өнімнің ұзақ уақыт сақталу қабілеті.

Селекция

Жаңа сорттарды шығару ғылымы.

Селекциялық материал

Зерттеу үшін қолданылатын өсімдік үлгілері.

Сорт

Тұрақты белгілері бар өсімдіктер тобы.

Сорт тазалығы

Сорттың генетикалық біркелкілігі.

Сорт сәйкестігі

Тұқымның нақты сортқа жатуы.

Т

Талдау

Ақпаратты ғылыми тұрғыда зерттеу процесі.

Тәжірибе

Ғылыми тексеру мақсатында жүргізілетін әрекет.

Төзімділік

Өсімдіктің стресс факторларға қарсы тұру қабілеті.

Тұқым

Өсімдіктің көбею органы.

Тұқым қуалаушылық

Белгілердің ұрпаққа берілуі.

Тұқым сапасы

Тұқымның өнгіштік және тазалық көрсеткіштері.

Тұқым көбейту

Тұқымды өндірістік деңгейде арттыру процесі.

Ф

Фенотип

Организмнің сыртқы белгілерінің жиынтығы.

Фенология

Өсімдіктің даму кезеңдерін зерттейтін ғылым.

Физиология

Тіршілік процестерін зерттейтін ғылым.

Фотосинтез

Жарық энергиясын пайдаланып органикалық зат түзу процесі.

Ш

Шырындылық

Жемістегі су мөлшерімен анықталатын қасиет.

І

Іріктеу

Ең тиімді және құнды формаларды таңдау процесі.

Э

Экологиялық фактор

Өсімдікке әсер ететін сыртқы орта элементтері.

Эксперимент

Ғылыми гипотезаны тексеру әдісі.

Элиталық тұқым

Жоғары сапалы бастапқы тұқым материалы.

А Ә Б В Г Ғ Д Е Ж З К Қ Л М Н О Ө П Р С Т Ф Ш І Э